Wie is aansprakelijk als een zzp'er een fout maakt?

Wanneer ben je eigenlijk aansprakelijk?

Aansprakelijkheid ontstaat meestal op twee manieren. De eerste is wanprestatie: je komt de afspraak uit je overeenkomst niet na. Je levert niet, je levert te laat, of je levert iets dat niet doet wat is afgesproken. De tweede is de onrechtmatige daad: je veroorzaakt schade buiten een contract om, bijvoorbeeld als je bij een klant thuis een dure vloer beschadigt.

Dat je een klant teleurstelt, is niet hetzelfde als aansprakelijk zijn. Er moet sprake zijn van schade, van een fout of tekortkoming van jou, en van een verband daartussen. Een marketingcampagne die minder oplevert dan gehoopt is geen fout. Een campagne waarbij je een claim gebruikt die wettelijk verboden is en de klant een boete krijgt, is dat wel.

Belangrijk onderscheid: is de afspraak een inspanningsverplichting of een resultaatsverplichting? Een coach of adviseur belooft meestal een goede inspanning. Een timmerman die een kozijn plaatst belooft een resultaat: een kozijn dat waterdicht is. Bij een resultaatsverplichting ben je sneller aansprakelijk, want het resultaat is er simpelweg wel of niet.

Eenmanszaak: raakt het je privévermogen?

Ja. Een eenmanszaak is geen aparte rechtspersoon. Jij bent het bedrijf. Een schuld van je onderneming is dus jouw schuld, en een schuldeiser kan in principe bij je spaargeld, je auto en in het uiterste geval bij de overwaarde van je huis.

Ben je getrouwd of geregistreerd partner, dan hangt het van je huwelijksvermogensregime af of ook het vermogen van je partner geraakt kan worden. Voor huwelijken die vanaf 1 januari 2018 zijn gesloten geldt standaard de beperkte gemeenschap van goederen: wat ieder vóór het huwelijk had, blijft privé. Huwelijkse voorwaarden geven meer bescherming, maar zijn geen ijzeren schild als jullie de administratie niet gescheiden houden.

Bij een bv ligt het anders: de bv is aansprakelijk, niet jij persoonlijk. Behalve als je als bestuurder ernstig verwijtbaar hebt gehandeld, of als je persoonlijk hebt meegetekend voor een lening of huurcontract. Bij grote financiële risico's, veel personeel of zware contracten is dat een reden om over een bv na te denken. Voor de meeste zzp'ers weegt het fiscale nadeel van een bv bij een bescheiden winst zwaarder, en is een goede verzekering effectiever. Kijk ook naar de andere keuzes die je bij de start maakt, zoals beschreven in de stappen die je bij het starten niet mag overslaan.

Wat algemene voorwaarden wel en niet doen

In je algemene voorwaarden kun je je aansprakelijkheid beperken. Bijvoorbeeld tot het bedrag van de opdracht, of tot het bedrag dat je verzekeraar uitkeert. Dat is misschien wel de goedkoopste risicobeperking die er bestaat: je betaalt er eenmalig voor en het scheelt bij een claim mogelijk duizenden euro's.

De voorwaarde is wel dat ze geldig zijn overeengekomen. Dat betekent: je moet ze vóór of bij het sluiten van de overeenkomst aan de klant ter hand stellen. Een regel onderaan je factuur, ná het werk, is te laat. Verwijs ernaar in je offerte en stuur ze mee als bijlage of link. Dat maakt het verschil tussen wel en niet kunnen terugvallen op je voorwaarden; ook in het verschil tussen een offerte en een order zit precies die overgang.

Je kunt niet alles uitsluiten. Aansprakelijkheid voor opzet of bewuste roekeloosheid kun je niet wegschrijven. En werk je voor consumenten, dan is een beding dat je aansprakelijkheid volledig uitsluit al snel onredelijk bezwarend en dus vernietigbaar. Voor zakelijke klanten heb je meer speelruimte.

Welke verzekering dekt welke schade?

Er zijn twee verzekeringen die vaak door elkaar worden gehaald. De bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering (AVB) dekt schade aan personen en zaken: je laat een ladder vallen op de auto van de buurman van je klant, of iemand struikelt over je kabel. De beroepsaansprakelijkheidsverzekering (BAV) dekt zuivere vermogensschade door een beroepsfout: verkeerd advies, een rekenfout, een gemiste termijn.

Welke je nodig hebt, hangt af van je werk. Een schilder, installateur of kapper loopt vooral risico op zaak- en letselschade en heeft dus een AVB nodig. Een adviseur, accountant, ict'er of architect maakt eerder fouten die puur geld kosten en heeft een BAV nodig. Veel bouwers en installateurs hebben beide, omdat een constructiefout zowel materiële schade als gevolgschade kan geven.

Let bij het afsluiten op drie dingen: het verzekerde bedrag per gebeurtenis en per jaar, het eigen risico, en de dekkingsgrondslag. Bij veel BAV's geldt het claims made-principe: de melding moet binnen de looptijd van de polis vallen. Stop je met je verzekering terwijl een oude opdracht nog tot een claim kan leiden, vraag dan naar een uitlooptermijn.

• AVB: schade aan spullen en personen
• BAV: financiële schade door een beroepsfout
• Rechtsbijstand: dekt de kosten van het conflict, niet de schade zelf

Kan je opdrachtgever de schade op jou verhalen?

Werk je via een opdrachtgever die op zijn beurt levert aan een eindklant, dan staat er in het contract vaak een vrijwaringsclausule: als de eindklant hem aanspreekt, mag hij die schade op jou verhalen. Dat is de bepaling die je écht moet lezen voor je tekent, zeker in de bouw, ict en detachering.

Kijk ook of de opdrachtgever zijn eigen algemene voorwaarden van toepassing verklaart en de jouwe uitsluit. Als beide partijen naar hun eigen voorwaarden verwijzen, geldt in Nederland in beginsel de set die als eerste is genoemd, tenzij de ander die uitdrukkelijk van de hand wijst. In de praktijk betekent dit: reageer altijd even schriftelijk als een opdrachtgever zijn voorwaarden meestuurt.

Iets anders is de vraag of je überhaupt als zelfstandige wordt gezien. Word je achteraf toch als werknemer aangemerkt, dan verschuift de aansprakelijkheid grotendeels naar de werkgever: een werknemer is alleen aansprakelijk bij opzet of bewuste roekeloosheid. Dat klinkt gunstig, maar het brengt meestal grotere problemen mee, zoals blijkt uit de zaak waarin een zzp'er na vier jaar toch werknemer bleek.

Verschillen per branche

De risico's lopen sterk uiteen. In de bouw gaat het meestal om zichtbaar gebrekkig werk en gevolgschade. Sinds de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen geldt dat een aannemer ook aansprakelijk blijft voor gebreken die bij oplevering niet zijn opgemerkt, tenzij die gebreken hem niet zijn toe te rekenen. Dat legt de bewijslast anders dan veel zzp'ers in de bouw denken.

In de zorg draait het om de behandelrelatie en de zorgplicht. Werk je via een zorginstelling, dan is die instelling meestal medeaansprakelijk richting de cliënt, maar kan ze wel bij jou terugkomen. Een BAV is hier praktisch niet optioneel, en veel opdrachtgevers eisen hem ook contractueel.

Bij creatief werk en ict gaat het vaak niet om schade aan spullen, maar om auteursrecht, datalekken en gemiste deadlines. Gebruik je een foto zonder licentie in een campagne voor een klant, dan komt de rekening bij jou. Datalekken vallen deels onder de AVG, met eigen verplichtingen en risico's die los staan van de civiele aansprakelijkheid.

Wat doe je als een klant je aanspreekt?

Erken niet meteen aansprakelijkheid, ook niet in een appje. Veel polissen bepalen dat je de schuldvraag niet zelf mag erkennen; doe je dat wel, dan kan de verzekeraar de dekking beperken. Een nette reactie is: ik neem het serieus, ik zoek het uit en ik kom er binnen een week op terug.

Meld het daarna direct bij je verzekeraar, ook als je nog niet weet of het een echte claim wordt. Melden is gratis, te laat melden kost je de dekking. Verzamel ondertussen wat je hebt: de offerte, de opdrachtbevestiging, mailwisselingen, foto's, urenregistratie. Een goed gedocumenteerd dossier is bij aansprakelijkheid vaak doorslaggevend, en dat is precies waarom je zakelijke correspondentie en bonnen netjes bewaart, bijvoorbeeld in je boekhoudpakket.

Soms is de goedkoopste oplossing niet de juridische. Een schade van €800 zelf herstellen kost je minder dan een traject met een eigen risico, een discussie en een verstoorde relatie. Reken dat eerlijk door voordat je in de loopgraven gaat liggen.

Hoe lang kan een klant nog terugkomen?

Een klant moet binnen bekwame tijd klagen nadat hij het gebrek heeft ontdekt of had moeten ontdekken. Wat 'bekwame tijd' is, hangt van de situatie af: bij een zichtbaar gebrek aan geleverd werk is dat kort, bij een verborgen constructiefout langer. Klaagt hij te laat, dan verliest hij in principe zijn rechten.

Daarnaast geldt verjaring. Een vordering tot schadevergoeding verjaart in beginsel vijf jaar nadat de benadeelde bekend is met de schade en de aansprakelijke persoon, met een absolute grens van twintig jaar na de gebeurtenis. In de bouw gelden voor verborgen gebreken eigen termijnen, die in het contract of in gebruikte voorwaarden kunnen afwijken.

Praktisch gevolg: bewaar je projectdossiers langer dan de zeven jaar fiscale bewaarplicht als je in een branche zit met langlopende risico's. Tekeningen, opleveringsrapporten en akkoordmails van jaren geleden zijn precies wat je nodig hebt om te laten zien dat je deed wat was afgesproken.